Οι πρώτες καταγραφές της για την ιστορία της χορτοφαγίας ως έννοια και πρακτική μεταξύ σημαντικού αριθμού ανθρώπων προέρχονται από την αρχαία Ινδία και τους αρχαίους ελληνικούς πολιτισμούς στην νότια Ιταλία και την Ελλάδα. Και στις δυο περιπτώσεις, η δίαιτα συνδέεται στενά με την ιδέα κατά της βίας προς τα ζώα και προωθήθηκε από θρησκευτικές ομάδες και φιλοσόφους.

Ιστορία Χορτοφαγίας στις αρχές του Τζαναϊσμού και Βουδισμού

Η ιστορία της χορτοφαγίας ξεκινούν από τις πηγές του Τζάιν και του Βουδισμού όπου δείχνουν ότι η αρχή της μη βίας προς τα ζώα ήταν ένα καθιερωμένος κανόνας και στις δύο θρησκείες ήδη από τον 6ο αιώνα π.Χ. Η αντίληψη  του Τζάιν, η οποία είναι ιδιαίτερα αυστηρή, μπορεί να είναι πολύ πιο παλιά. Ο Parshva, ο πρώτος ηγέτης του Τζάιν, τον οποίο οι σύγχρονοι ιστορικοί θεωρούν ιστορική μορφή, έζησε τον 8ο ή τον 7ο αιώνα π.Χ. Λέγεται ότι είχει κηρύξει μη βία όχι λιγότερο ριζικά από ότι ασκήθηκε στην κοινότητα Τζάιν την εποχή του Μαχαβίρα (6ος αιώνας π.Χ.). Μεταξύ του 4ου και 1ου αι. π.Χ., ο αρχαίος Ινδός φιλόσοφος Valluvar έγραψε ένα αποκλειστικό κεφάλαιο για την αυστηρή χορτοφαγία ή τη χορτοφαγία στο έργο Tirukkural, δίνοντας σαφή έμφαση στη δίαιτα που δεν προέρχεται από ζώα.

Όχι όλοι όσοι αρνήθηκαν να συμμετάσχουν σε οποιαδήποτε δολοφονία ή τραυματισμό των ζώων απέφυγαν την κατανάλωση κρέατος. Ως εκ τούτου, το ζήτημα της βουδιστικής χορτοφαγίας στα πρώτα στάδια της ανάπτυξης αυτής της θρησκείας είναι αμφιλεγόμενο. Υπάρχουν δυο σκέψεις. Η μία λέει ότι ο Βούδας και οι οπαδοί του έτρωγαν κρέας που τους πρόσφεραν οι οικοδεσπότες εάν δεν είχαν κανένα λόγο να υποψιάζονται ότι το ζώο είχε σφαχτεί για χάρη τους. Ο άλλος λέει ότι ο Βούδας και η κοινότητα των μοναχών του (sangha) ήταν αυστηροί χορτοφάγοι και η συνήθεια αποδοχής βοηθήματος έγινε ανεκτή αργότερα, μετά από μια παρακμή της πειθαρχίας.

Ινδουισμός

Η πρακτική της χορτοφαγίας έχει σχέση με τη θρησκεία. Δεν υπάρχει όμως καμία απόδειξη, για το αν υπήρχε πριν από την υποτιθέμενη μετανάστευση των Αρίων. Η θρησκεία που υπήρχε πριν από την άφιξη των Αρίων ήταν ο Τοτεμισμός: «μια πίστη που αισθανόταν συγγένεια με το ζώο ή το σχετικό χαρακτηριστικό γνώρισμα. Ήταν μάλιστα απαγορευμένο να επιχειρήσει κανείς να βλάψει αυτά τα πλάσματα ή το ανάλογο φυσικό τοπίο με οποιονδήποτε τρόπο. Διαφορετικά προκαλούσε το θυμό του δαιμονικού πνεύματος». Η ενσωμάτωση στοιχείων του τοτενισμού στην θρησκεία των Αρίων, οδήγησε την χορτοφαγία να γίνει ένα σημαντικό χαρακτηριστικό.

Σε αντίθεση με τη δημοφιλή πίστη του Ινδουισμού, οι Άριοι έτρωγαν κρέας, συμπεριλαμβανομένου του μοσχαρίσιου κρέατος. Σύντομα, η ποικιλία των κρεάτων που επιτρεπόταν να καταναλωθούν μειώθηκαν λόγω της αντίληψης του Αρείου του «ακάθαρτου κρέατος». Η θυσία κρέατος ήταν επίσης μια πρακτική για να κατευνάσει τους θεούς και για την βελτίωση της γεωργίας. Οι θυσίες κρέατος άρχισαν να κλονίζονται όταν άρχισε ο πόλεμος, η ξηρασία και η πείνα. Όσο ο πληθυσμός αυξανόταν, περισσότερη γη χρειαζόταν για τη γεωργία και σύντομα οι κοινότητες με διοίκηση και εμπόριο προκύπταν. Ήταν μια περίοδος αμφισβήτησης, καθώς οι μυστικοί δάσκαλοι που ονομάζονταν Sramanas ξεκίνησαν συζητήσεις  σχετικά με τη σημασία της αγελάδας. Η αγελάδα ήταν ένα σημαντικό οικονομικό και γεωργικό πλεονέκτημα, οπότε η θανάτωσή της για φαγητό δεν ήταν πρακτικό. Η δολοφονία μια αγελάδας θεωρήθηκε αμαρτία στη νέα Ινδική θεολογία.

Yoga

Η χορτοφαγία ήταν και εξακολουθεί να είναι υποχρεωτική για τους γιόγκι, τόσο για τους ασκούμενους της Hatha Yoga όσο και για τους μαθητές των σχολείων Vaishnava της Bhakti Yoga. Μια bhakta (αφοσιωμένος) προσφέρει όλα τα φαγητά του στον Vishnu ή τον Krishna ως prasad πριν το φάει. Μόνο τα χορτοφαγικά φαγητά μπορούν να γίνουν αποδεκτά ως prasad. Σύμφωνα με την σκέψη των γιόγκι, το φαγητό σαατβίκ (καθαρό ή με καλό αποτέλεσμα στο σώμα) έχει ως στόχο να ηρεμήσει και να καθαρίσει το μυαλό “επιτρέποντάς το να λειτουργήσει στο μέγιστο δυναμικό του” και να κρατήσει το σώμα υγιές.

Ιστορία Χορτοφαγίας στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα κατά την κλασική αρχαιότητα η χορτοφαγική διατροφή ονομάστηκε αποχή εμψύχων. Ως αρχή ή εσκεμμένος τρόπος ζωής ήταν πάντα περιορισμένος σε έναν σχετικά μικρό αριθμό πιστών που ανήκαν σε συγκεκριμένες φιλοσοφικές σχολές ή σε ορισμένες θρησκευτικές ομάδες.

Τα πρώτα αξιόπιστα στοιχεία για τη χορτοφαγική θεωρία και πρακτική στην Ελλάδα χρονολογούνται από τον 6ο αιώνα π.Χ. Δεν είναι σαφές αν ο Έλληνας θρησκευτικός δάσκαλος Πυθαγόρας υποστήριζε την χορτοφαγία και πιθανότατα ο Πυθαγόρας απαγόρευε μόνο ορισμένα είδη κρέατος. Οι πιο πρόσφατοι συγγραφείς παρουσίαζαν τον Πυθαγόρα ότι απαγόρευσε το κρέας συνολικά.

Δεν ακολουθούσαν την αυστηρή χορτοφαγία όλοι οι ακόλουθοί του, αλλά σίγουρα ο στενός του κύκλος.  Για τον ευρύ κοινό, η αποχή από το κρέας ήταν χαρακτηριστική ως «Πυθαγόρειος τρόπος ζωής».

Το ζήτημα κατά πόσο υπάρχουν κάποια ηθικά καθήκοντα απέναντι στα ζώα συζητήθηκε έντονα και τα επιχειρήματα σε διένεξη ήταν αρκετά όμοια με αυτά που είναι γνωστά στις σύγχρονες συζητήσεις για τα δικαιώματα των ζώων. Η χορτοφαγία ήταν συνήθως μέρος των θρησκευτικών πεποιθήσεων που συνδέονται με την έννοια της μετενσάρκωση (μετεμψύχωση). Υπήρξε μια ευρέως διαδεδομένη πεποίθηση, δημοφιλής μεταξύ των χορτοφάγων και των μη χορτοφάγων, ότι στη χρυσή εποχή η αρχής της ανθρωπότητας ήταν αυστηρά μη βίαιη. Σε αυτή την ουτοπική κατάσταση η κτηνοτροφία, η γεωργία και η εκτροφή ζώων ήταν άγνωστες και περιττές, καθώς η γη δημιούργησε σε αφθονία όλα τα τρόφιμα που χρειάζονται οι κάτοικοί της. Αυτός ο μύθος καταγράφεται από τον Ησίοδο, τον Πλάτωνα, τον διάσημο Ρωμαίο ποιητή Όβιντ και από άλλους.

Ήταν πολλοί αυτοί που ζούσαν με χορτοφαγική διατροφή όπως ο Ξενοκράτης, ο Πολέμων, Αριστοτέλης και πολλοί άλλοι.

Ορθόδοξος Χριστιανισμός

Στον Ελληνορθόδοξο Χριστιανισμό, οι υποστηρικτές κάνουν διατροφή εντελώς απαλλαγμένη από ζωικά προϊόντα για τις περιόδους νηστείας.